Berk
New member
Murat, Can'ın hikâyesini dinlediğinde kendi hayatıyla bir bağlantı kurar.
“Ben de hata yaptığımda kendimi cezalandırıyorum,” der. “Belki de insanın kendisine nasıl davrandığı, bir sonraki adımını etkiliyordur.”
Bazen başka bir insanın hikâyesinde kendimizi görürüz. Peki siz, bir davranışınızın hangi deneyimlerle pekiştiğini hiç düşündünüz mü? Bugün doğal kabul ettiğiniz bir alışkanlık, aslında geçmişte öğrendiğiniz bir korunma yöntemi olabilir mi?
5. Bölüm: Düşünceler Değişirse Hayat Değişir mi?
Kış yaklaşırken kasabada yeni bir sorun ortaya çıkar. Gençlerden bazıları, iş bulamadıkları için geleceklerinin tamamen karardığını düşünmektedir. İçlerinden biri olan Ece, başvurduğu işlerden olumsuz yanıt aldıkça kendisini başarısız olarak görmeye başlar.
“Bir yere kabul edilmediysem hiçbir yerde başarılı olamayacağım,” diye düşünür.
Deniz, Ece'yle yaptığı görüşmede bu düşüncenin bir olgudan çok, yaşadığı olaylara ilişkin bir yorum olduğunu fark etmesine yardımcı olur.
Bilişsel psikoloji, insanların bilgiyi nasıl işlediğini, olayları nasıl yorumladığını, dikkatini nereye yönelttiğini ve kararlarını nasıl verdiğini araştırır. Bilişsel davranışçı terapi ise düşünceler, duygular ve davranışlar arasındaki ilişkileri ele alan, araştırma desteği bulunan psikoterapi yaklaşımlarından biridir.
Ece, olumsuz yanıtların gerçekten ne anlama geldiğini sorgulamaya başlar.
Bir işverenin kendisini seçmemesi, bütün alanlarda yetersiz olduğunu mu gösterir? Yoksa başvurduğu pozisyon için farklı deneyimlere sahip bir adayın seçilmiş olması da mümkün müdür? Eksik olduğu bir beceriyi geliştirmek, gelecekteki şansını artırabilir mi?
Ece bu soruları bir deftere yazar. Ardından iş başvurularını gözden geçirir, özgeçmişini düzenler ve eksik gördüğü beceriler için eğitim araştırır.
Burada amaç, her olumsuzluğu olumlu düşünerek yok saymak değildir. İşsizlik yalnızca düşünce biçimlerinden kaynaklanmaz; ekonomik koşullar, eğitim olanakları, işveren tercihleri ve toplumsal eşitsizlikler de belirleyicidir.
Ancak insanın kontrol edebildiği alanlarla kontrol edemediği alanları birbirinden ayırması, daha gerçekçi kararlar almasına yardımcı olabilir.
Ece birkaç ay sonra bir işe kabul edilir. Fakat hikâyesinin asıl değişen kısmı yalnızca işe girmesi değildir. Artık tek bir olumsuz sonucu bütün kimliğinin tanımı olarak görmemektedir.
Murat da Ece'nin bu yaklaşımından etkilenir. Atölyesinde yaptığı bir hatayı, başarısızlığının kanıtı olarak değerlendirmek yerine yeni bir iş yöntemi geliştirmek için kullanır.
İkisi farklı sorunlar yaşamalarına rağmen benzer bir şey öğrenir: Olaylarla olaylara verdiğimiz anlam arasında önemli bir mesafe vardır.
Peki bir düşüncenin gerçekçi olup olmadığını nasıl anlayabiliriz? Kendimize sorduğumuz sorular, kararlarımızı ne ölçüde değiştirebilir?
6. Bölüm: İnsan Yalnızca Sorunlarından mı İbarettir?
İlkbaharda Deniz, kasabanın meydanında yeni bir toplantı düzenler. Bu kez konu, insanın güçlü yanları ve yaşamındaki anlamdır.
Hümanistik psikoloji yaklaşımının önemli isimlerinden Carl Rogers ve Abraham Maslow, insan deneyiminin farklı yönlerine odaklanmışlardır. Rogers, kişinin kendisini anlaşılmış hissetmesinin ve yargılayıcı olmayan bir ilişki ortamının önemini vurgulamıştır. Maslow ise insan ihtiyaçlarını ve gelişme potansiyelini ele alan çalışmalarıyla tanınır.
Elif, bu konuşmadan sonra öğrencileriyle ilgili düşüncelerini yeniden gözden geçirir.
Daha önce Can'ı sınıfta konuşmayan, çekingen bir çocuk olarak tanımlamıştır. Oysa Can'ın resim yaparken gösterdiği yaratıcılığı, arkadaşlarına yardım etme isteği ve ayrıntıları fark etme becerisi de vardır.
Elif artık bir çocuğu yalnızca güçlükleri üzerinden değerlendirmemeye çalışır. Çünkü bir insanın yaşadığı sorun, onun bütün kişiliğini anlatmaz.
Murat da kendi hayatında benzer bir farkındalık geliştirir. İşleri kötü giderken kendisini yalnızca başarısız bir esnaf olarak görmüştür. Oysa ailesine destek olan, yeni şeyler öğrenebilen, çevresindeki insanlara yardım eden ve değişim için çaba gösterebilen biridir.
Bu yaklaşım, sorunları görmezden gelmek anlamına gelmez. Tam tersine, kişinin güçlüklerini kabul ederken sahip olduğu kaynakları da fark etmesini sağlar.
Deniz toplantıda şu soruyu sorar:
“Bir insanın kendisini değiştirebilmesi için önce kendisinde yanlış olan her şeyi bulması mı gerekir, yoksa güçlü yanlarını fark etmesi de değişimin başlangıcı olabilir mi?”
Kasabalılar farklı cevaplar verir. Kimisi insanın hatalarını kabul etmeden gelişemeyeceğini söyler. Kimisi de sürekli kendini eleştirmenin insanı hareketsiz bıraktığını savunur.
Belki de bu iki görüş birbirini tamamlıyordur. Kendini tanımak, hem güçlüklerini hem de imkânlarını dürüstçe görebilmektir.
7. Bölüm: Erkekler, Kadınlar ve İnsan Davranışlarının Görünmeyen Kuralları
Güneydere'de psikoloji üzerine yapılan toplantılar büyüdükçe başka bir konu gündeme gelir: İnsanların sorunlarla başa çıkma biçimleri neden farklıdır?
Murat, zor bir durumla karşılaştığında önce seçenekleri sıralamayı, riskleri hesaplamayı ve bir eylem planı oluşturmayı tercih eder. Elif ise çoğu zaman karar vermeden önce sorundan etkilenen kişileri dinlemeye, ilişkilerdeki gerilimi anlamaya ve herkesin ihtiyaçlarını değerlendirmeye çalışır.
Bir gün kasabanın eski kültür merkezinin onarılması gerektiğinde bu farklılık açıkça görülür.
Murat binanın durumunu inceler, masrafları hesaplar ve onarımın hangi sırayla yapılması gerektiğini belirler. Elif ise kültür merkezini kullanan gençlerle, yaşlılarla ve ailelerle konuşur. Her grubun mekândan nasıl yararlandığını öğrenir.
İlk başta Murat, görüşmelerin işi gereğinden fazla uzattığını düşünür. Elif de Murat'ın hızlı planının bazı insanların ihtiyaçlarını gözden kaçırabileceğinden endişelenir.
Sonunda ortak bir toplantı yaparlar.
Murat, güvenlik açısından acil onarım gerektiren bölümleri belirler. Elif, merkezin yeniden açıldığında herkes için erişilebilir olmasını sağlayacak öneriler toplar. İkisi birlikte hem uygulanabilir hem de kasabanın ihtiyaçlarına cevap veren bir plan hazırlar.
Bu hikâyede erkek karakterin stratejik düşünmesi, kadın karakterin ise ilişkileri önemsemesi özellikle onların kişilikleri, deneyimleri ve tercihleri üzerinden anlatılmaktadır. Bunlar bütün erkeklerin veya kadınların aynı biçimde davrandığı anlamına gelmez.
Toplumsal cinsiyet rolleri, insanların hangi davranışları öğrenmeye teşvik edildiğini etkileyebilir. Bazı toplumlarda erkek çocuklarına sorunlarını tek başlarına çözmeleri, güçlü görünmeleri ve duygularını belli etmemeleri öğretilirken kız çocuklarından başkalarını anlamaları, ilişkileri korumaları ve duygusal sorumluluk üstlenmeleri beklenebilir.
Bu beklentiler kişilerin doğal ve değişmez özellikleriymiş gibi algılansa da aile, kültür, eğitim, ekonomik koşullar ve kişisel deneyimler davranışların gelişiminde önemli rol oynar.
Üstelik çözüm odaklılıkla empati birbirinin karşıtı değildir. Empati, doğru çözümü bulmak için gerekli bilgileri sağlayabilir. Stratejik düşünme de ilişkileri koruyacak sürdürülebilir kararların alınmasına yardımcı olabilir.
Murat zamanla insanların kendisini anlamasını beklediği hâlde duygularını ifade etmekte zorlandığını fark eder. Elif ise bazen herkesin ihtiyacını karşılamaya çalışırken kendi sınırlarını ihmal ettiğini görür.
Murat duygularını daha açık anlatmayı, Elif ise gerektiğinde net kararlar almayı öğrenir.
İkisi de birbirinin yerine dönüşmez. Kendi güçlü yanlarını korurken yeni beceriler geliştirir.
Sizce toplum, erkeklere ve kadınlara hangi duyguları göstermeleri gerektiğini öğretiyor? Bir insanın empati kurması veya stratejik düşünmesi, cinsiyetinden çok yetiştiği ortamla ve yaşadıklarıyla ilişkili olabilir mi?
8. Bölüm: Psikolojinin Tarihsel Yolculuğu
Bir akşam Deniz, kütüphanede psikoloji tarihine ilişkin bir sergi hazırlar. Serginin ilk bölümünde insanın kendisini anlama çabasının psikoloji biliminin doğuşundan çok daha eski olduğunu anlatır.
İnsanlar yüzyıllar boyunca korkunun, öfkenin, sevginin ve hayallerin nedenlerini açıklamaya çalışmıştır. Antik Yunan'da filozoflar ruh, akıl ve insan doğası üzerine tartışmış; farklı dönemlerde dinî, felsefi ve tıbbi açıklamalar insan davranışlarının anlaşılmasında etkili olmuştur.
Ancak modern psikolojinin bağımsız bir bilim dalı olarak gelişmesi, özellikle 19. yüzyılda deneysel araştırmaların yaygınlaşmasıyla hız kazanmıştır. Wilhelm Wundt'un 1879'da Leipzig'de kurduğu psikoloji laboratuvarı, psikoloji tarihinin önemli dönüm noktalarından biri kabul edilir.
20. yüzyılın başlarında farklı kuramsal yaklaşımlar ortaya çıkmıştır. Freud'un psikanalitik çalışmaları bilinçdışı süreçlere ilgiyi artırırken John B. Watson ve daha sonra B. F. Skinner gibi davranışçı isimler gözlenebilir davranışlara ve öğrenme süreçlerine odaklanmıştır.
Yüzyılın ortalarından itibaren bilişsel yaklaşım güç kazanmış, insanların düşünme, hatırlama, dikkat etme ve problem çözme süreçleri daha sistematik biçimde araştırılmıştır. Hümanistik psikoloji ise insanın öznel deneyimine ve gelişme kapasitesine dikkat çekmiştir. Sonraki yıllarda biyolojik, evrimsel, kültürel ve toplumsal yaklaşımlar da psikolojinin araştırma alanlarını genişletmiştir.
“Ben de hata yaptığımda kendimi cezalandırıyorum,” der. “Belki de insanın kendisine nasıl davrandığı, bir sonraki adımını etkiliyordur.”
Bazen başka bir insanın hikâyesinde kendimizi görürüz. Peki siz, bir davranışınızın hangi deneyimlerle pekiştiğini hiç düşündünüz mü? Bugün doğal kabul ettiğiniz bir alışkanlık, aslında geçmişte öğrendiğiniz bir korunma yöntemi olabilir mi?
5. Bölüm: Düşünceler Değişirse Hayat Değişir mi?
Kış yaklaşırken kasabada yeni bir sorun ortaya çıkar. Gençlerden bazıları, iş bulamadıkları için geleceklerinin tamamen karardığını düşünmektedir. İçlerinden biri olan Ece, başvurduğu işlerden olumsuz yanıt aldıkça kendisini başarısız olarak görmeye başlar.
“Bir yere kabul edilmediysem hiçbir yerde başarılı olamayacağım,” diye düşünür.
Deniz, Ece'yle yaptığı görüşmede bu düşüncenin bir olgudan çok, yaşadığı olaylara ilişkin bir yorum olduğunu fark etmesine yardımcı olur.
Bilişsel psikoloji, insanların bilgiyi nasıl işlediğini, olayları nasıl yorumladığını, dikkatini nereye yönelttiğini ve kararlarını nasıl verdiğini araştırır. Bilişsel davranışçı terapi ise düşünceler, duygular ve davranışlar arasındaki ilişkileri ele alan, araştırma desteği bulunan psikoterapi yaklaşımlarından biridir.
Ece, olumsuz yanıtların gerçekten ne anlama geldiğini sorgulamaya başlar.
Bir işverenin kendisini seçmemesi, bütün alanlarda yetersiz olduğunu mu gösterir? Yoksa başvurduğu pozisyon için farklı deneyimlere sahip bir adayın seçilmiş olması da mümkün müdür? Eksik olduğu bir beceriyi geliştirmek, gelecekteki şansını artırabilir mi?
Ece bu soruları bir deftere yazar. Ardından iş başvurularını gözden geçirir, özgeçmişini düzenler ve eksik gördüğü beceriler için eğitim araştırır.
Burada amaç, her olumsuzluğu olumlu düşünerek yok saymak değildir. İşsizlik yalnızca düşünce biçimlerinden kaynaklanmaz; ekonomik koşullar, eğitim olanakları, işveren tercihleri ve toplumsal eşitsizlikler de belirleyicidir.
Ancak insanın kontrol edebildiği alanlarla kontrol edemediği alanları birbirinden ayırması, daha gerçekçi kararlar almasına yardımcı olabilir.
Ece birkaç ay sonra bir işe kabul edilir. Fakat hikâyesinin asıl değişen kısmı yalnızca işe girmesi değildir. Artık tek bir olumsuz sonucu bütün kimliğinin tanımı olarak görmemektedir.
Murat da Ece'nin bu yaklaşımından etkilenir. Atölyesinde yaptığı bir hatayı, başarısızlığının kanıtı olarak değerlendirmek yerine yeni bir iş yöntemi geliştirmek için kullanır.
İkisi farklı sorunlar yaşamalarına rağmen benzer bir şey öğrenir: Olaylarla olaylara verdiğimiz anlam arasında önemli bir mesafe vardır.
Peki bir düşüncenin gerçekçi olup olmadığını nasıl anlayabiliriz? Kendimize sorduğumuz sorular, kararlarımızı ne ölçüde değiştirebilir?
6. Bölüm: İnsan Yalnızca Sorunlarından mı İbarettir?
İlkbaharda Deniz, kasabanın meydanında yeni bir toplantı düzenler. Bu kez konu, insanın güçlü yanları ve yaşamındaki anlamdır.
Hümanistik psikoloji yaklaşımının önemli isimlerinden Carl Rogers ve Abraham Maslow, insan deneyiminin farklı yönlerine odaklanmışlardır. Rogers, kişinin kendisini anlaşılmış hissetmesinin ve yargılayıcı olmayan bir ilişki ortamının önemini vurgulamıştır. Maslow ise insan ihtiyaçlarını ve gelişme potansiyelini ele alan çalışmalarıyla tanınır.
Elif, bu konuşmadan sonra öğrencileriyle ilgili düşüncelerini yeniden gözden geçirir.
Daha önce Can'ı sınıfta konuşmayan, çekingen bir çocuk olarak tanımlamıştır. Oysa Can'ın resim yaparken gösterdiği yaratıcılığı, arkadaşlarına yardım etme isteği ve ayrıntıları fark etme becerisi de vardır.
Elif artık bir çocuğu yalnızca güçlükleri üzerinden değerlendirmemeye çalışır. Çünkü bir insanın yaşadığı sorun, onun bütün kişiliğini anlatmaz.
Murat da kendi hayatında benzer bir farkındalık geliştirir. İşleri kötü giderken kendisini yalnızca başarısız bir esnaf olarak görmüştür. Oysa ailesine destek olan, yeni şeyler öğrenebilen, çevresindeki insanlara yardım eden ve değişim için çaba gösterebilen biridir.
Bu yaklaşım, sorunları görmezden gelmek anlamına gelmez. Tam tersine, kişinin güçlüklerini kabul ederken sahip olduğu kaynakları da fark etmesini sağlar.
Deniz toplantıda şu soruyu sorar:
“Bir insanın kendisini değiştirebilmesi için önce kendisinde yanlış olan her şeyi bulması mı gerekir, yoksa güçlü yanlarını fark etmesi de değişimin başlangıcı olabilir mi?”
Kasabalılar farklı cevaplar verir. Kimisi insanın hatalarını kabul etmeden gelişemeyeceğini söyler. Kimisi de sürekli kendini eleştirmenin insanı hareketsiz bıraktığını savunur.
Belki de bu iki görüş birbirini tamamlıyordur. Kendini tanımak, hem güçlüklerini hem de imkânlarını dürüstçe görebilmektir.
7. Bölüm: Erkekler, Kadınlar ve İnsan Davranışlarının Görünmeyen Kuralları
Güneydere'de psikoloji üzerine yapılan toplantılar büyüdükçe başka bir konu gündeme gelir: İnsanların sorunlarla başa çıkma biçimleri neden farklıdır?
Murat, zor bir durumla karşılaştığında önce seçenekleri sıralamayı, riskleri hesaplamayı ve bir eylem planı oluşturmayı tercih eder. Elif ise çoğu zaman karar vermeden önce sorundan etkilenen kişileri dinlemeye, ilişkilerdeki gerilimi anlamaya ve herkesin ihtiyaçlarını değerlendirmeye çalışır.
Bir gün kasabanın eski kültür merkezinin onarılması gerektiğinde bu farklılık açıkça görülür.
Murat binanın durumunu inceler, masrafları hesaplar ve onarımın hangi sırayla yapılması gerektiğini belirler. Elif ise kültür merkezini kullanan gençlerle, yaşlılarla ve ailelerle konuşur. Her grubun mekândan nasıl yararlandığını öğrenir.
İlk başta Murat, görüşmelerin işi gereğinden fazla uzattığını düşünür. Elif de Murat'ın hızlı planının bazı insanların ihtiyaçlarını gözden kaçırabileceğinden endişelenir.
Sonunda ortak bir toplantı yaparlar.
Murat, güvenlik açısından acil onarım gerektiren bölümleri belirler. Elif, merkezin yeniden açıldığında herkes için erişilebilir olmasını sağlayacak öneriler toplar. İkisi birlikte hem uygulanabilir hem de kasabanın ihtiyaçlarına cevap veren bir plan hazırlar.
Bu hikâyede erkek karakterin stratejik düşünmesi, kadın karakterin ise ilişkileri önemsemesi özellikle onların kişilikleri, deneyimleri ve tercihleri üzerinden anlatılmaktadır. Bunlar bütün erkeklerin veya kadınların aynı biçimde davrandığı anlamına gelmez.
Toplumsal cinsiyet rolleri, insanların hangi davranışları öğrenmeye teşvik edildiğini etkileyebilir. Bazı toplumlarda erkek çocuklarına sorunlarını tek başlarına çözmeleri, güçlü görünmeleri ve duygularını belli etmemeleri öğretilirken kız çocuklarından başkalarını anlamaları, ilişkileri korumaları ve duygusal sorumluluk üstlenmeleri beklenebilir.
Bu beklentiler kişilerin doğal ve değişmez özellikleriymiş gibi algılansa da aile, kültür, eğitim, ekonomik koşullar ve kişisel deneyimler davranışların gelişiminde önemli rol oynar.
Üstelik çözüm odaklılıkla empati birbirinin karşıtı değildir. Empati, doğru çözümü bulmak için gerekli bilgileri sağlayabilir. Stratejik düşünme de ilişkileri koruyacak sürdürülebilir kararların alınmasına yardımcı olabilir.
Murat zamanla insanların kendisini anlamasını beklediği hâlde duygularını ifade etmekte zorlandığını fark eder. Elif ise bazen herkesin ihtiyacını karşılamaya çalışırken kendi sınırlarını ihmal ettiğini görür.
Murat duygularını daha açık anlatmayı, Elif ise gerektiğinde net kararlar almayı öğrenir.
İkisi de birbirinin yerine dönüşmez. Kendi güçlü yanlarını korurken yeni beceriler geliştirir.
Sizce toplum, erkeklere ve kadınlara hangi duyguları göstermeleri gerektiğini öğretiyor? Bir insanın empati kurması veya stratejik düşünmesi, cinsiyetinden çok yetiştiği ortamla ve yaşadıklarıyla ilişkili olabilir mi?
8. Bölüm: Psikolojinin Tarihsel Yolculuğu
Bir akşam Deniz, kütüphanede psikoloji tarihine ilişkin bir sergi hazırlar. Serginin ilk bölümünde insanın kendisini anlama çabasının psikoloji biliminin doğuşundan çok daha eski olduğunu anlatır.
İnsanlar yüzyıllar boyunca korkunun, öfkenin, sevginin ve hayallerin nedenlerini açıklamaya çalışmıştır. Antik Yunan'da filozoflar ruh, akıl ve insan doğası üzerine tartışmış; farklı dönemlerde dinî, felsefi ve tıbbi açıklamalar insan davranışlarının anlaşılmasında etkili olmuştur.
Ancak modern psikolojinin bağımsız bir bilim dalı olarak gelişmesi, özellikle 19. yüzyılda deneysel araştırmaların yaygınlaşmasıyla hız kazanmıştır. Wilhelm Wundt'un 1879'da Leipzig'de kurduğu psikoloji laboratuvarı, psikoloji tarihinin önemli dönüm noktalarından biri kabul edilir.
20. yüzyılın başlarında farklı kuramsal yaklaşımlar ortaya çıkmıştır. Freud'un psikanalitik çalışmaları bilinçdışı süreçlere ilgiyi artırırken John B. Watson ve daha sonra B. F. Skinner gibi davranışçı isimler gözlenebilir davranışlara ve öğrenme süreçlerine odaklanmıştır.
Yüzyılın ortalarından itibaren bilişsel yaklaşım güç kazanmış, insanların düşünme, hatırlama, dikkat etme ve problem çözme süreçleri daha sistematik biçimde araştırılmıştır. Hümanistik psikoloji ise insanın öznel deneyimine ve gelişme kapasitesine dikkat çekmiştir. Sonraki yıllarda biyolojik, evrimsel, kültürel ve toplumsal yaklaşımlar da psikolojinin araştırma alanlarını genişletmiştir.